Evde özgün baskı yapmak

Evde özgün baskı nasıl yapılır? Yoksa “Özgün baskı nedir?” diye mi başlamalı?

Uzunca bir süredir evde baskı yapmak niyetim vardı. Özgün baskı tarihi baskı yöntemleri ile sanatsal bir çalışmanın birden fazla kopyasını üretmektir. Temel olarak tahta baskı, taş baskı ve metal baskı olarak 3 baskı tekniği yaygın olarak kullanılır. Metal ve taş baskı pres gerektirir ve evde yapmak biraz zordur. Tahta baskı evde yapılabilir.

Tahtadan baskı kalıbı oluşturmak yerine daha pratik olacağını düşündüğüm sert izolasyon köpüklerini baskı amaçlı kullanmayı bir süredir düşünüyordum. Önce izolasyon köpüğü alıp işlemeyi denedim. Maket bıçağı ile kolayca kesilebiliyor, fakat oymak için başka bir yöntem bulmak gerekti. Malzeme fazla yumuşak kaldığı için oyma sırasında yırtılmalar oluyordu. Ezmeyi denedim fakat verimsiz ve kontrolsüzdü. Havya denedim ve mükemmel sonuç aldım. Havya farklı bir doku oluşturdu. Üstelik çok hızlı işlenebiliyordu. Yukarıda gördüğünüz baskı aslında büyük bir kalıbın kesilmiş parçası.

Kalıbı yaptıktan sonra baskı yapmaya sıra geldi. Bunun için yapı marketlerde boya rulo ve fırçalarının olduğu bölümden plastik merdane buldum. Mürekkep olarak akrilik kullanmayı düşündüm. Fakat akrilik çok hızlı kuruduğu için kurumayı geciktiren bir katkı ekledim. Boyayı iyice yayıp merdane ile üzerinden defalarca geçmek ve boyayı merdaneye homojen bir şekilde yaymak gerekiyor. Ardından kalıba merdane ile boyayı verdim ve baskı denedim. Ne yazık ki akrilik ile istediğim sonucu alamadım.

Geçen gün Cağaloğlu’na uğradım ve sanatsal malzeme satan sağ koldaki kırtasiyede özgün baskı malzemeleri buldum. Özgün baskı mürekkebini Türkiye’de bulamayacağımı düşünüyordum. Bir merdane ve oyma bıçak seti aldım. Merdanenin çok pahalı olacağını düşünüyordum ve merdaneyi bu nedenle yapı marketten almıştım. Fakat burada satılan merdanenin 25 lira olduğunu görünce bu merdaneyi de aldım. Bıçaklar 25 lira.

Öğrencilik yıllarımda pahalı olduğu için linolyumu alamazdım. Bu işe giriştiğime göre linolyumu da almaya karar verdim. A3 boyu 35 lira. Orta okuldayken (şimdi ilk okula dahil oldu orta okullar.) resim hocamız bize marleyden baskı kalıbı oydurmuştu. Biraz araştırırsanız baskı kalıbı oyacak ucuz, farklı malzemeler keşfedebilirsiniz. Şimdilerde sanatçılar tabelacılarda satılan bir plastik cinsini baskı kalıbı olarak kullanıyorlarmış.

Baskı mürekkebi pahalı bir malzeme. Sanırım 250 gr. 38 lira. Satıcı bunun yerine bana daha ucuz bir yöntem önerdi. Fotoğrafta gördüğünüz katkı maddesi bildiğimiz yağlı boyayı özgün baskı mürekkebi haline getiriyormuş. Daha ekonomik olduğu için önerisini kabul edip bu katkıyı aldım. Güzel sanatlarda okurken baskı mürekkebi yerine matbaa mürekkebi kullanıyorduk. Fakat matbaa mürekkepleri ne yazık ki kısa sürede soluyor. Sanatsal baskılar için kullanmak pek mümkün değil. Kalıcı ve iyi bir iş yapmak istiyorsanız özgün baskı mürekkebi şart. Yağlı boya da uzun yıllar solmadığı için kullanılabilir.

Nihayet yeni katkı ile yağlı boyayı karıştırdım. 1 ölçü yağlı boyaya 1,5 ölçü katkı karıştırılıyor. Sonuç oldukça tatminkar. Nihayet sağlıklı bir baskı alabildim. Bu katkının çok avantajlı olduğunu söylemem gerek. Çünkü istediğiniz renk yağlı boya ile karıştırıyorsunuz. Oysa baskı mürekkebi kullanırsanız en az 4-5 kutu almanız gerekir.

Köpükle baskı kalıbı hazırlarken yapmanız gereken bir işlem var. Köpük yüzeyi çok düzgün değil. İyice zımparalamak gerekiyor. Köpük havya ile kolay işlenebiliyor, fakat onun da dezavantajı çok sayıda baskı alamamak. Çünkü köpük kolayca eziliyor. Ezilen bölge merdane ile iyi mürekkep almıyor. Ezik oluşmaması için dikkatli davranmanız gerekiyor. Kalıba mürekkebi verdikten sonra üzerine kağıt koyuyorsunuz. Mürekkebin kağıda iyice geçmesi için kağıdın üzerine baskı uygulamak gerekiyor. Baskı uygularken köpük bölgesel olarak ezilebiliyor. Yine de biraz özenle çok rahat 10 baskı alınabilir.

Tahta baskı ya da artık buna yüksek baskı diyelim, çok renkli baskı almak için önce açık renk baskıyı yaparsınız. Tahta ya da benzeri malzeme üzerinde her renkte giderek daha fazla oyma yapılır. Yani aynı kalıpta örneğin önce bir yüz açık renkle basılır, sonra yüzdeki gölge için gölge dışında kalan bölgeler oyulur ve tekrar baskı yapılır. Yani eksiltme yöntemi ile her aşamada oyarak diğer renkler oluşturulur.